76 gerelateerde items gevonden in de collecties van Erfgoed Delft e.o
» Toon alle gerelateerde items uit de collecties van Erfgoed Delft

 
: S6967
: S3217
: S3317
: S3359
: S7182
: S7204
: S7290
De Delftsche nijverheid : Jacob van Marken, de Gist- en Oliefabriek (Calvé), het Agnetapark : sociale en economische ontwikkelingen in Delft in de 19de en 29ste eeuw
: R71584
: S3184
: S3206

Agnetapark

From VerhalenWiki

Jump to: navigation, search

Waarom kwam het Agnetapark er? Het Agnetapark is een arbeidersdorpje oorspronkelijk bedacht door J.C. van Marken in 1878. Hij stichtte in Delft vier bedrijven en was een groot man in de industriële wereld van toen. Hij was het niet eens met de manier waarop werknemers in die tijd behandeld werden en voerde als ondernemende en sociaal voelende directeur een innovatief personeelsbeleid uit. De basis van het personeelsbeleid werd gevormd door zijn geloof in de vooruitgang van de werknemers. Hij schonk veel aandacht aan de verhoging van het ontwikkelingspeil van zijn medewerkers, in de verwachting dat de afstand en de tegenstellingen tussen werkgever en werknemers zouden verkleinen. Hij was ervan overtuigd dat de sociale taak van de werkgever van groot belang was en had als uitgangspunt samenwerking tussen kapitaal en arbeid. Hij wilde een modelnederzetting met goedkope woningen creëren om zijn werkners zo goed mogelijk te huisvesten. Om dit te bereiken bedacht hij het concept van een arbeidersdorpje voor zijn werknemers van Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek N.V. en de Nederlandse Oliefabriek N.V. waarin de leefomstandigheden van de arbeiders beter waren dan de standaard in die tijd. Het moest een modelnederzetting worden met goedkope woningen en goede faciliteiten.

Samen met landschapsarchitect L.P. Zocher bedacht hij plannen om dit concept te verwezenlijken. Deze ontwierp in Engelse landschapsstijl een romantisch park met kleine woningen in een groene omgeving. Met slingerende paden en veel water wist Zocher een opvallend harmonieus geheel tot stand te brengen.

E.Gugel heeft de woningen in het Agneapark ontworpen samen met zijn assistent F.M.L Kerkhoff, in totaal hebben ze zes woningtypen ontworpen die door hun pittoreske vormgeving en levendige gevels lijken ze op kleine villaatjes zonder heel groot te zijn van binnen.

Het Agnetapark schaart zich op veilige afstand van de stad aan de gistfabriek, van het centrum gescheiden door een parkje en een toegangshek. De directeur en zijn familie woonden te midden van de arbeiders in de luxueuze villa Rust Roest. Ze dachen dat die bij zou dragen aan het idealistische beeld van het Agnetapark maar veel arbeiders kozen ervoor om om die reden niet in het Agnetapark te wonen ondanks de goede woningen en faciliteiten, omdat ze de aanwezigheid van de directeur ervoeren als een scherpe sociale controle op hun doen en laten. Woningen stonden dikwijls leeg en werden veel bewoond door arbeiders van andere bedrijven. Als middelpunt voor de ontwikkeling van zijn werknemers stichtte J.C. van Marken in 1892 Gebouw De Gemeenschap. Dit verenigingsgebouw in het Agnetapark was zowel voor de Gistfabriek als voor de Oliefabriek bestemd. Er waren schoollokalen voor onderwijs en cursussen, er was een bibliotheek met leeszaal en er was een gymnastiekzaal. Deze faciliteiten waren wederom bedoeld voor de ontwikkeling van de werknemers en hun samenhorigheidsgevoel.

De fabrieksbode was het weekblad voor en van het personeel van de fabrieken. Wat dit weekblad ons verteld is het streven van de oprichters tot een idealistische samenhorigheid. In het weekblad stonden huishoudelijke mededelingen voor de bewoners van het Agnetapark en zoals je kunt zien in de bijstaande foto van een fragment van de bron aankondiging van activiteiten die georganiseerd werden.

Hoe werden de arbeiders in het Agnetapark behandeld in vergelijking met andere fabrieken aan het eind van de 19e eeuw, begin 20ste eeuw? Het Agnetapark, dat het eerste arbeidersdorpje in Nederland was, was niet alleen daarmee een voorloper in Nederland, maar op meerdere fronten. Van Markens basis voor het personeelsbeleid was het geloof in ‘de vooruitgang’. Om dit te realiseren wilde hij het ontwikkelingspeil van zijn medewerkers verhogen. Agneta van Marken, zijn vrouw, onderhield contact met de scholen waar de kinderen van her personeel heengingen. Zo had de fabriek een soort van medezeggenschap, al stelde dat in feite weinig voor. Verder had de directeur een primeur op de winstverdelingsregeling, deze was namelijk ook voor de arbeiders. Het was de gewoonte om het personeel te trakteren bij jubilea.Hij lette goed op de zakelijke belangen. Zo zorgde hij dat de woningen en de werkgever als een soort aandelenpakket door konden worden gegeven.Maar hij lette niet op de zakelijke belangen, de eerste jaren leed de fabriek verlies, maar bracht hij wel de lonen op het peil van de levensbehoeften. Van Marken zorgde ook dat er (weduwen)pensioenen, sport en cultuurvoorzieningen.Een voorbeeld van een cultuurvoorziening was ‘Vereniging Agnetapark’. Verder was er een harmonie, die elke zondag optrad in de muziektent. Verdere voorbeelden in Nederland van pioniers uit de fabriekantenkring die grote invloed hadden op huisvesting in de 19e eeuw zijn de fabrikant Salomonson, die in Nijverdal een woningproject realiseerde, fabrikant Werkspoor die in Utrecht meewerkte aan de Elinkwijk en de bouwvereniging van textielfabrikanten uit Almelo. De glasfabriek in Maastricht van Petrus Regout staat symbool van hoe werd omgegaan aan het eind van de 19e eeuw met arbeiders. De ovens in de fabriek brandden dag en nacht. Jonge kinderen die in de fabriek werkten liepen ’s nachts over straat naar hun werk. De arbeiders werkten twaalf uur achter elkaar. Dit was normaal voor deze tijd.

Wat waren de effecten van de komst van het Agnetapark en op welke schaal waren de effecten zichtbaar? De komst van het Agnetapark was buitengewoon bijzonder, vanwege het doel erachter. Het was een soort arbeidskolonie. Het trok hierdoor veel aandacht van de omgeving. Met de bouw van dit park deed Van Marken namelijk een poging om kapitaal en arbeid met elkaar te verzoenen. Aan het einde van de negentiende eeuw waren er verschillende politieke stromingen die streefden naar een ingrijpende wijziging van de maatschappelijke verhoudingen, met de nadruk op de omstandigheden van de (fabrieks)arbeiders. Het waren dus niet alleen de socialisten die naar de verbetering van de arbeidsomstandigheden streefden, maar onder andere ook de liberalen. Van Marken was hiervan een vertegenwoordiger. Maar met de komst van het Agnetapark, was er dus daadwerkelijk iets gebeurd met alle ideeën over deze verbetering. Dit zorgde voor meer hoop bij de socialisten (en de andere politieke stromingen die de sociale kwestie belangrijk vonden) en vooral ook bij de arbeiders. Door deze hoop kwamen er meer mensen in opstand en kwamen er meerdere stakingen tot stand, waarvan sommigen tot succes leidden. Van Marken was een zogenaamde modelfabrikant, die in zijn fabriek een sociaal personeelsbeleid voerde. Hij had een eigen visie op de sociale taak van werkgevers en vond, geïnspireerd door een aantal Franse opvattingen, dat de werkgever instellingen voor het personeel tot stand moet brengen en werknemers de winst van zijn fabriek te moeten laten delen. De drijfveer van zijn bezigheden in de sociale kwestie was de kracht en betekenis van samenwerking waarin J.C. van Marken sterk in geloofde. Van Marken zorgde ervoor dat zijn meningen werden gedeeld en uiteindelijk zorgde dit voor verschillende aanpassingen in de sociale wetgeving, waaronder de invoering van de 8-urige werkdag, ziekengeld, de ongevallenverzekering, winstdeling en de eerste aanzet tot een pensioenvoorziening. Van Marken heeft hier dus een zeer belangrijke invloed op gehad. Van Markens gistfabriek was een groot succes, ook in het buitenland. Ondanks teleurstellingen en tijdelijke leegstand verwierf het Agnetapark met zijn opzet internationale bekendheid, onder andere door het internationale succes van de gistfabriek. Zo werden de ideeën over de sociale kwestie naar het buitenland en had de bouw van het Agnetapark dus niet alleen effect op lokale en nationale schaal, maar ook op internationale schaal.

Conclusie Het Agnetapark is bijzonder omdat het een van de eerste arbeidersdorpen in Nederland was en voorloper op het gebied van sociale maatregelen. Zoals arbeidersomstandigheden en sociale voorzieningen. Mede door de inzet van van Marken die met de bouw van het Agnetapark veel aanzien heeft verworven en deze inzette om veranderingen in de sociale wetgeving voor elkaar te krijgen. Van Marken heeft met zijn vooruitstrevende ideeen invloed gehad op de invoering van de 8-urige werkdag, ziekengeld, de ongevallenverzekering, winstdeling en de eerste aanzet tot een pensioenvoorziening.

Recherche avancée   
Critère 1      --
                        et   ou   sauf
Critère 2      --
                        et   ou   sauf
Critère 3      --
                        et   ou   sauf
Critère 4      --
                        et   ou   sauf
> Classer les r�sultats par  
lancer
Deze website maakt gebruik van cookies. Informatie over cookies